เรียบเรียงโดย กุลลดา ค้าสุวรรณ สายงานอาเซียนและโลจิสติกส์
การขนส่งสินค้าเป็นเพียงหนึ่งในกิจกรรมด้านโลจิสติกส์ เพื่อกระจายสินค้าหรือขนถ่ายสินค้าไปยังผู้ที่อยู่ปลายทาง นั่นก็คือลูกค้า ด้วยวิธีการขนส่งทางถนน ทางรถไฟ ทางน้ำ และทางอากาศ นอกจากนี้ในอุตสาหกรรรมโลจิสติกส์ยังประกอบไปด้วยกิจกรรมอื่น ๆ อีก เช่น การให้บริการศูนย์กระจายสินค้า การบริหารและการจัดเก็บสินค้า การดูแลและบริการคลังสินค้า การบริการด้านพิธีการส่งออกและนำเข้าสินค้า ทั้งนี้ ผู้ประกอบการด้านโลจิสติกส์ต้องบริหารค่าใช้จ่ายให้มีต้นทุนน้อยที่สุด ซึ่งเป็นโจทย์ที่ท้าทายความสามารถในการแข่งขันด้านการให้บริการแก่ลูกค้าอย่างยิ่ง
:
รูปแบบธุรกิจปัจจุบันที่มีระบบโลจิสติกส์รองรับที่เห็นอย่างชัดเจน คือ ธุรกิจแบบ B2B (Business to Business) และ B2C (Business to Customer) ซึ่งหากเป้าหมายการพัฒนาด้านโลจิสติกส์ของประเทศไทยตามแผนปฏิบัติการด้านการพัฒนาระบบโลจิสติกส์ของประเทศไทย พ.ศ. 2566–2570 ที่ต้องการให้ระบบโลจิสติกส์ไทยเป็นกลไกผลักดันให้ไทยเป็นประตูการค้าในอนุภูมิภาคและภูมิภาค ตลอดจนเพิ่มมูลค่าระบบโซ่อุปทานของประเทศ และเชื่อมโยงการประกอบธุรกรรมทางการค้ารูปแบบพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ (e-Commerce) ที่มีแนวโน้มขยายตัวมากขึ้นแล้วละก็ จึงจำเป็นต้องพัฒนาระบบโลจิสติกส์ไปสู่รูปแบบการเชื่อมโยงข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ที่เรียกว่า ระบบอี-โลจิสติกส์ (e-Logistics) อย่างสมบูรณ์และมีประสิทธิภาพ
:
เมื่อเทคโนโลยีดิจิทัลได้เข้ามามีส่วนสำคัญในการเพิ่มประสิทธิภาพและยกระดับธุรกิจขนส่งและระบบโลจิสติกส์มากขึ้น โดยการสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ลูกค้าและผู้ใช้บริการ จึงมีการเปลี่ยนแปลงกระบวนการจัดการที่เริ่มตั้งแต่กระบวนการผลิต กระบวนการขนส่ง กระบวนการเก็บรักษาสินค้า ไปจนถึงกระบวนการให้บริการลูกค้า ซึ่งกระบวนการปฏิบัติงานต่าง ๆ มีดังนี้
ปรับปรุงกระบวนการด้านการขนส่ง เช่น
การนำเทคโนโลยีหุ่นยนต์ (Robotics) ในการแปลงจากคำสั่งที่ประมวลผลแล้ว เป็นคำสั่งที่ใช้ควบคุมเครื่องยนต์ส่วนต่าง ๆ ของรถได้จริง
การนำเทคโนโลยีการนำทาง (Navigation) มาเป็นส่วนหนึ่งของการวิเคราะห์สภาพแวดล้อมจากข้อมูลแผนที่ การประมวลผล และการตัดสินใจเส้นทางการขับเคลื่อนรถ เป็นต้น
ปรับปรุงกระบวนการด้านคลังสินค้าและศูนย์กระจายสินค้า
ปัจจุบันเทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นได้ปรับเปลี่ยนให้ห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) แคบลง การแข่งขันของอุตสาหกรรมโลจิสติกส์ จึงอยู่ที่ความรวดเร็วและคุณภาพของการจัดส่งสินค้าเพื่อตอบสนองต่อการแข่งขัน โกดังจัดเก็บสินค้าด้วยเทคโนโลยีใหม่ เช่น ปัญญาประดิษฐ์ (AI: Artificial Intelligence) ในการขับเคลื่อนระบบภายใน เพื่อการดำเนินการที่มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ลดความผิดพลาดจากคน อีกทั้งช่วยลดงบประมาณการจ้างแรงงาน ดังนั้น แนวโน้มการจัดทำโกดังเก็บสินค้าและศูนย์กระจายสินค้าในอนาคต จึงมีทิศทางปรับตัวให้เข้ากับความต้องการของผู้ใช้บริการอุตสาหกรรมโลจิสติกส์ โดยใช้เทคโนโลยี ดังต่อไปนี้
ปัญญาเสริม (Augmented Intelligence) คือ การเลียนแบบความฉลาดของมนุษย์และขยายขีดความสามารถทางปัญญาของมนุษย์ลงในซอฟต์แวร์ เช่น หน่วยความจำและการจัดลำดับความสำคัญการคาดการณ์ การแก้ไขปัญหา ไปจนถึงการตัดสินใจ และการเพิ่มความสามารถในการเชื่อมโยงข้อมูลต่าง ๆ ระบบ Augmented Intelligence เป็นระบบที่ขับเคลื่อนด้วยข้อมูลป้อนกลับ (Feedback-Driven) การเรียนรู้ด้วยตนเอง (Self-Learning) และการรับประกันตัวเอง (Self-Assuring) เพื่อขยายความรู้ของมนุษย์ลงไปในซอฟต์แวร์และช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในความเข้าใจเชิงลึกเกี่ยวกับมนุษย์ โดยผู้ใช้งานสามารถเพิ่มความต้องการเพื่อให้เกิดการพัฒนาใหม่ ๆ ต่อได้
ทัศนวิสัยในห่วงโซ่อุปทานแบบทันท่วงที (Real-time Supply Chain Visibility) เป็นเทคโนโลยีที่บริษัทด้านโลจิสติกส์จำเป็นต้องนำมาใช้ในการดำเนินงาน ซึ่งจะช่วยส่งเสริมให้มีการตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว เทคโนโลยีดังกล่าวนี้ถูกนำมาใช้ในรูปแบบการประเมินการจราจร สภาพถนน สภาพอากาศ และสภาพท่าเรือ เพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการตัดสินใจเลือกใช้เส้นทาง
ระบบบริหารจัดการคลังสินค้า (Warehouse Management System: WMS) เป็นซอฟต์แวร์ที่ถูกออกแบบขึ้นมาเพื่อใช้ในกรณีที่คลังสินค้ามีขนาดใหญ่และมีสินค้าจำนวนมากเกินกว่าจะบริหารได้ด้วยมนุษย์ทั้งหมด โดยฟังก์ชันหลัก คือ การบันทึกข้อมูลสินค้าในคลัง เช่น จำนวนสินค้า ตำแหน่งสินค้า ขนาด น้ำหนัก การจัดทำฉลากสินค้าอัตโนมัติ บันทึกข้อมูลว่าสินค้าชนิดใดจะต้องขนย้ายแบบใด ไปจนถึงกระบวนการขนย้าย โดยโปรแกรมจำนวนหนึ่งสามารถรับข้อมูลจากผู้ใช้เพื่อคำนวณว่า การลำเลียงสินค้าในหนึ่งล็อตจะต้องใช้พนักงานกี่คน ใช้เครื่องมืออะไร และใช้เวลาประมาณเท่าใด
ปรับปรุงด้านพิธีการส่งออกและนำเข้าสินค้า
นวัตกรรมและเทคโนโลยีที่สอดคล้องกับการทำงานบริการด้านพิธีการส่งออกและนำเข้านี้ ส่วนมากเป็นเทคโนโลยีที่กรมศุลกากรเชื่อมโยงข้อมูลกับหน่วยงานภาครัฐ ผู้ออกใบอนุญาต/ใบรับรองแก่ผู้ประกอบการ เช่น ผู้นำเข้า-ส่งออก ตัวแทนออกของ ตัวแทนผู้รับขนส่งสินค้า บริษัทเรือ สายการบิน และธนาคารต่าง ๆ เชื่อมโยงข้อมูลใบขนสินค้าที่กรมศุลกากรพัฒนารูปแบบการให้บริการแก่ผู้ประกอบการ จากรูปแบบกระดาษเป็นการแลกเปลี่ยนเอกสารแบบอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Data Interchange) นอกจากนี้ กรมศุลกากรยังให้บริการในรูปแบบการเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างหน่วยงานภาครัฐและภาคธุรกิจ (National Single Window) บางส่วนด้วย เพื่อเตรียมการรองรับการเชื่อมโยงข้อมูลในรูปแบบการเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างประเทศสมาชิกอาเซียน (ASEAN Single Window) เรียกได้ว่าเป็นการปฏิรูปกระบวนการและลดขั้นตอนการให้บริการได้อย่างปลอดภัย
:
การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของการใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมในกิจกรรมต่าง ๆ ด้านโลจิสติกส์ ทำให้เกิดคลื่นลูกใหญ่และคลื่นลูกใหม่ ซึ่งเป็นกุญแจสำคัญในอุตสาหกรรมโลจิสติกส์และห่วงโซ่อุปทาน อีกทั้งยังเป็นภาคงานที่ได้รับประโยชน์จากความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีมากที่สุด แม้ในช่วงที่สถานการณ์เศรษฐกิจผันผวน การใช้เทคโนโลยีก็ยังช่วยให้อุตสาหกรรมโลจิสติกส์เดินหน้าต่อไปได้ ดังนั้น ผู้ประกอบการควรต้องตื่นตัวและเตรียมความพร้อมในการใช้เทคโนโลยี รวมถึงเรียนรู้การทำงานของระบบเทคโนโลยีดิจิทัล เพื่อนำมาพัฒนาการให้บริการด้านอื่น ๆ นอกเหนือจากด้านโลจิสติกส์ก็ยังสามารถทำได้ เช่น การทำการตลาด เพื่อให้ตอบโจทย์การพัฒนาธุรกิจอย่างครบวงจร
Compiled by Kulalada Kasuwanna, ASEAN and Logistics Division
Transportation of goods is merely one of the activities within logistics to distribute or transfer products to the final destination, which is the customer. This includes transportation methods by road, rail, water, and air. Additionally, the logistics industry comprises various other activities, such as providing distribution center services, managing and storing goods, warehouse management services, and customs services for the import and export of goods. Logistics operators must manage costs to keep them as low as possible, which poses a significant challenge to their competitive capabilities in delivering services to customers.
:
The current business models with an apparent logistics support system are B2B (Business to Business) and B2C (Business to Customer). If the logistic development goals of Thailand according to the National Logistics Development Plan for 2023-2027 aim to establish the Thai logistics system as a driving mechanism for Thailand to become a trade gateway in the sub-region and region, as well as to enhance the value of the country's supply chain and connect trade transactions in e-Commerce, which is showing significant growth, then it is necessary to develop the logistics system into a fully integrated and efficient e-Logistics (electronic logistics) system.
:
As digital technology plays an increasingly significant role in enhancing efficiency and elevating the transportation and logistics business, instilling confidence in customers and service users, there have been changes in management processes that begin from production processes, transportation processes, storage processes, to customer service processes. The operational processes are as follows:
Improvement of transportation processes such as
The use of robotics technology to convert processed commands into commands that can effectively control various parts of the vehicle.
The integration of navigation technology as part of analyzing environmental conditions from mapping data, processing, and decision-making for driving routes, etc.
Improvement of warehouse and distribution center processes
Currently, the advancements in technology have narrowed the supply chain; thus, the competition in the logistics industry hinges on the speed and quality of product delivery to meet competitive demands. Warehouses are being equipped with new technologies, such as Artificial Intelligence (AI), to drive internal systems for more efficient operations while reducing human errors and labor costs. Therefore, future trends in warehouse and distribution center development should align with the demands of logistics service users by utilizing technologies such as the following:
Augmented Intelligence simulates human intelligence and enhances human cognitive capabilities in software, such as memory and prioritizing predictions, problem-solving, decision-making, and boosting the ability to connect various data. Augmented Intelligence systems are data-driven, self-learning, and self-assuring to enhance human knowledge incorporation into software and improve in-depth understanding of humans, allowing users to express new requirements for further development.
Real-time Supply Chain Visibility is a technology that logistics companies must adopt in operations, promoting rapid responses to changes. This technology is utilized for traffic assessments, road conditions, weather conditions, and port conditions to optimize decision-making on route selection.
Warehouse Management System (WMS) is software designed for large warehouses with significant quantities of goods that cannot be entirely managed by humans. The main function is to record warehouse data, such as quantities, locations, sizes, weights, automate label generation, and document what types of products need to be moved, along with the process of moving them. A number of programs can receive user inputs to calculate how many staff are needed to move a shipment in one batch, what tools to use, and the estimated time required.
Improvement of export and import customs procedures
Innovations and technologies in services associated with export and import customs procedures are primarily technologies that the Customs Department connects with governmental agencies, licensing/certifying bodies for operators such as importers, exporters, cargo representatives, shipping companies, airlines, and banks. The data exchange protocols for customs declarations have evolved from paper-based forms to electronic data interchange (EDI). Moreover, the Customs Department also provides a data linkage service between governmental and business sectors (National Single Window) to prepare for international data connection among ASEAN member states (ASEAN Single Window), facilitating a reform of processes and enhancing safe service provision.
:
The significant change brought about by technology and innovation in various logistics activities has created substantial waves and new currents, serving as a key factor in the logistics and supply chain industry. It is also the sector that benefits most from technological advancements. Even amid fluctuating economic conditions, technology utilization continues to allow the logistics industry to push forward. Thus, operators should be vigilant and ready to adopt technology, as well as learn the operations of digital technology systems to enhance services in other areas beyond logistics, such as marketing, in order to effectively address comprehensive business development needs.
